Nowe kierunki i nowa organizacja badań
Współpraca z zagranicą
Inwestycje
Działania popularyzatorskie

Nowe kierunki i nowa organizacja badań

• Utworzenie nowej grupy badawczej na Wydziale Chemii UJ
  
  wiodąca tematyka:  
  chemia konserwatorska,  w tym metodyka badań kinetycznych nad degradacją celulozy i papieru, badania trwałości obiektów zabytkowych na podłożu papierowym w zanieczyszczonym środowisku, fotostabilność pigmentów (temat rozpoczęty w 2008 roku)
  
  granty KBN oraz MNiSW:  
   

  • badawczy (wraz z Zespołem Chemii Sądowej, WChUJ) - „Wykorzystanie nowoczesnego instrumentarium analitycznego dla potrzeb zwalczania przestępstw przeciwko dokumentom”, 2010-2012

  • projekt SPB realizowany wraz z Muzeum Narodowym, Oddział Kraków (dofinans. udziału w COST D42, MNiSW), 2008-2010, „Bezpieczna ekspozycja w muzeach dzieł sztuki wrażliwych na fotodegradację”

  • projekt SPB K/PMN/000018 (dofinans. udziału w COST D42, MNiSW), 2008-2010, “Materiał opakowaniowy z kontrolą mikroklimatu - ograniczenie wpływu lotnych zanieczyszczeń zewnętrznych i wewnętrznych oraz stabilizacja wilgotności dla bezpiecznego przechowywania dóbr kultury na podłożu papierowym"

  • promotorski Chromatografia żelowa jako narzędzie w chemii konserwatorskiej do badania celulozy i papieru, N204 031435, 2008-2009

  • projekt SPUB 3084 (MNiSW), 2005-2008, dofinansowanie udziału w projekcie UE PaperTreat

  • SPUB do udziału w sieci naukowej (Metals in Paper - MIP), 2004-2005

  • badawczy - „Naukowe podstawy ochrony niszczejących druków. Kinetyka hydrolizy celulozy”, 2003-2004

  • promotorski - "Kinetyka degradacji celulozy w zakresie podwyższonych temperatur", 3 T09B 081 19 (zakończony w 2003 r.)

  • badawczy - "Naukowe podstawy studiów nad degradacja papieru dla potrzeb masowego odkwaszania zagrożonych zasobów archiwalnych i bibliotecznych w Polsce", 3 T09B 030 15, zakończony w 2002 r.

granty europejskie:

• Akcja COST D42, 2006-2010, EnviArt - Chemical Interactions between Cultural Artefacts and Indoor Environment

• 6PR UE, nr grantu 006584, 2005-2008, PaperTreat - Evaluation of mass deacidification processes

• projekt EVK4–2002–20010, EU Thematic Network Metals in Paper (MIP), 2003-2006

• kształcenie kadr: 
  ukończone trzy prace doktorskie (kolejne trzy w toku), osiem prac magisterskich, siedem prac licencjackich 

uruchomienie w 2008 roku dwusemestralnych studiów podyplomowych "Nowoczesne techniki analityczne dla konserwacji obiektów zabytkowych" - link do opisu studiów

• Inicjatywa i współopracowanie założeń oraz dokumentacji Wieloletniego Programu Rządowego (WPR) "Kwaśny Papier. Ratowanie w skali masowej zagrożonych polskich zasobów bibliotecznych i archiwalnych.". Program przyjęty przez Radę Ministrów RP 17 listopada 1999 roku ma doprowadzić docelowo do utworzenia w Polsce sieci instalacji odkwaszających druki w skali masowej. [patrz również: a) Przegląd Rządowy nr 2 (104) 2000, str. 67-81; b) Archeion, nr XCIX, str. 21, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Warszawa 1998; c) A. Barański, J. Grochowski, K. Zamorski, „Kalendarium i założenia realizacyjne wieloletniego programu rządowego na lata 2000-2008.", Notes Konserwatorski nr 4, Biblioteka Narodowa, Warszawa 2000].



• Utworzenie pracowni, wspólnej dla Wydziału Chemii UJ i Środowiskowego Laboratorium Analiz Fizykochemicznych i Badań Strukturalnych przy wsparciu dotacjami z Ministerstwa Edukacji Narodowej w ramach WPR - Pracownia Badań nad Trwałością i Degradacją Papieru.

  
• Rozpoczęcie stałej współpracy z Biblioteką Jagiellońską, w jej ramach m.in. przeprowadzono obszerne badania nad stanem zakwaszenia zbiorów z lat 1810-2001 (wybrane wyniki dostępne są na opracowanej przez nas stronie Kwaśny Papier). Stwierdzono, że w latach 1995-8 dopływ książek drukowanych na kwaśnym papierze spadł w sposób gwałtowny z około 90% do kilku procent. Szczegółowe rezultaty zawierają nasze publikacje (patrz link publikacje, prace "Acidic books in libraries. How to count them?" oraz "Acidic books in Poland"). 
  

• Udział w grantach europejskich (patrz wyżej) 
   
• Współorganizacja międzynarodowego sympozjum nad degradacją papieru Cellulose and Paper Deterioration podczas konferencji European Materials Research Society w Strasburgu w czerwcu 2001.

• Szkolenie kadry w nowej tematyce - staże w wiodących ośrodkach zagranicznych (Biblioteka Kongresu USA; TNO Delft, Holandia; ośrodek w Ljublanie, CRCDG Paryż) oraz wizyty służące zapoznaniu się z metodami masowego odkwaszania papieru (Lipsk, ZFB - Battelle,  Norymberga - Libertec, Francuska Biblioteka Narodowa - metoda Sable, Wei T'o - Ottawa, PaperSave Swiss - Wimmis, Lipsk - CSC/Preservation Academy. przyjmowanie stażystów z zagranicy (Holandia, Słowacja, USA).
    

Inwestycje

• W październiku 2003 roku rozpoczął pracę pierwszy w Polsce aparat do masowego odkwaszania druków - Neschen C900. Początkowo urządzenie pracowało w pracowni na Wydziale Chemii UJ. Szerszy opis metody odkwaszania stosowanej  w aparacie firmy Neschen znaleźć można obok (odnośnik C900) oraz na stronie Kwaśny Papier w Bibliotece Jagiellońskiej (dział masowe odkwaszanie => Neschen), w internecie umieściliśmy również album zdjęć z pracowni odkwaszania papieru oraz skany przykładowych druków przed i po odkwaszeniu.
   
   
• W czerwcu 2005 roku został oddany do użytku budynek kliniki papieru.  Budynek został zlokalizowany przy BJ od strony ulicy Ingardena (wjazd techniczny do Biblioteki). Nadzór merytoryczny nad wszystkimi etapami tej inwestycji sprawowali pracownicy Zespołu Kinetyki Reakcji Heterogenicznych i Pracowni.
   
• W styczniu 2006 roku uruchomiono w klinice papieru przy BJ instalację do masowego odkwaszania druków zwartych i archiwaliów. W wyniku przeprowadzonego przetargu pozyskano technologię Bookkeeper firmy Preservation Technologies L.P. (USA). Jest to pierwsza w Polsce i jedyna w tej części Europy instalacja tego typu. Roczna wydajność posiadanych dwóch reaktorów obsługiwanych przez czterech pracowników wynosi 40.000 kg materiałów (przy dwuzmianowej pracy). Oficjalne otwarcie Kliniki Papieru nastąpiło 8 maja 2006. Zdjęcia z otwarcia Kliniki ->link

Opisane inwestycje (budowa, remonty oraz zakupy aparatury) sfinansowane zostały w całości z dotacji uzyskanych w ramach Programu Rządowego Kwaśny Papier.

widok ogólny  |   hala technologiczna   |   odkwaszone zbiory

Działania popularyzatorskie

• Wykłady i prezentacje dla studentów chemii oraz na forum PTChem, Stowarzyszenia Archiwistów Polskich, wystąpienia w mediach (m.in. w programie "Laboratorium XXI wieku", udział w Nocy Naukowców 2008 i 2009, Dniach Nauki w Krakowie, publikacje w prasie ogólnopolskiej, stworzenie serwisu internetowego poświęconego problemowi degradacji celulozy.

• Szkolenia bibliotekarzy - serie wykładów i prezentacji dla dyrektorów polskich bibliotek, szkolenia konserwatorów (Biblioteka Jagiellońska, Katolicki Uniwersytet Lubelski), podjęte w wyniku działań Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (ppłk K. Sałaciński) i przy wsparciu dotacjami MEN.

 
• Przygotowanie i bezpłatna dystrybucja w środowisku bibliotekarskim kilkuset pisaków, wypełnionych indykatorem odpowiednim dla pomiaru pH papieru. pHisak ^TM pozwala na rozróżnienie w prosty sposób pomiędzy papierem zakwaszonym, zagrożonym degradacją a trwałym papierem o odczynie obojętnym lub zasadowym (szerszy opis na stronie www przy Bibliotece Jagiellońskiej). Pisaki takie nie były dotąd dostępne na polskim rynku.
• Udział w X Targach Książki w Krakowie - wystawa nt. kwaśnego papieru, wykłady w trakcie sesji towarzyszącej targom i własne stoisko w centralnym punkcie hali targowej - demonstracja uzyskiwanych efektów odkwaszania, dystrybucja pHisaka, multimedialna prezentacja Kliniki Papieru na zainstalowanym kiosku internetowym (podziękowania dla firmy Animatec). Zdjęcia z Targów-> link

• Uczestnictwo w przygotowaniu nowego wydawnictwa książkowego poświęconego zagadnieniu kwaśnego papieru:
  "Kwaśny papier. Zagrożenie zbiorów bibliotecznych i archiwalnych."
  Pod redakcją Tomasza Łojewskiego i Zdzisława Pietrzyka, Biblioteka Jagiellońska, Kraków 2001. SPIS TREŚCI

• Przygotowaliśmy prezentację multimedialną poświęconą problematyce kwaśnego papieru, jest ona obecnie bezpłatnie kolportowana (wydawca - BJ XII 2003, teksty i zdjęcia - T. Łojewski). Płytę CD można otrzymać zwracając się do p. Zb. Kozińskiego z BJ (kozinski@if.uj.edu.pl) lub Tomasz Łojewskiego.

• 12-13 maja 2006 wiodącym wydarzeniem w ramach Dni Otwartych Uniwersytetu Jagiellońskiego było otwarcie w BJ wystawy STOP PAPYROLIZIE! oraz Dni Otwarte Kliniki Papieru (Diagnostyka i leczenie kwaśnego papieru). Wystawie czynnej lipca 2006 towarzyszyły wykłady nt. zagadnień związanych z kwasową degradacją papieru i stanem polskich zbiorów. W czasie Dni Otwartych zorganizowano zwiedzanie Kliniki Papieru. Zdjęcia z wystawy oraz otwarcia Kliniki Papieru ->link